W dniu 8 czerwca br. z okazji Dnia Patrona na auli szkolnej odbył się apel
poświęcony Janowi Sas Zubrzyckiemu wyjątkowej postaci w dziejach polskiej
architektury. Był to wybitny uczony, architekt, teoretyk architektury,
konserwator zabytków, artysta, społecznik. Jan Sas Zubrzycki znany był ze
swoich prac w stylu neogotyckim, uważał, że neogotyk – styl nadwiślański -
oparty o średniowieczną architektoniczną szkołę krakowską posiada charakter
sztuki narodowej, bo najpełniej obrazuje polski naród. Jako architekt nie
ograniczał swojej aktywności tylko do prac związanych z budownictwem
sakralnym. Podejmował się także tworzenia projektów budynków świeckich, w
których stosował z zamiłowaniem ceglane elewacje z wyraźnym detalem
kamiennym, w oparciu o wzory neogotyckie. Zaprojektował łącznie kilkanaście
budynków mieszkalnych w tym wille (Kraków, Myślenice, Krosno, Nowy Targ,
Kolbuszowa, Zabierzów, Oświęcim, Lwów). Oprócz budynków prywatnych z
jego pracowni wyszły projekty budynków użyteczności publicznej: ratusze-
Niepołomice, Myślenice, Jordanów, Zator, Łańcut, ochronki; budynki
organizacji społecznych (np. gmach Sokoła w Brzozowie). Prowadził bardzo
intensywną pracę nad ochroną i popularyzacją zabytków przeszłości. Na
setkach rysunków, akwarel i fotografii utrwalał znikające motywy polskiego
budownictwa. Warto również wspomnieć o jego związkach z Krosnem. Na
przestrzeni lat często odwiedzał miasto , łączyła go bliska przyjaźń z
krośnieńskimi artystami: malarzami Stanisławem Bergmanem i Sewerynem
Bieszczadem oraz z rzeźbiarzem Andrzejem Lenikiem, z którym także blisko
współpracował zawodowo. Dzięki Sas Zubrzyckiemu posiadamy najstarszą
fotografię Krosna z 1868 roku, która znajdowała się w jego zbiorach.
Pozostawił po sobie niedokończona pracę z 1902 roku- Krosno i jego zabytki
architektoniczne. Rysował detale architektoniczne najciekawszych
krośnieńskich budowli (Kaplicy Oświęcimów, dzwonnicy farnej, kamienicy
Portiusa). Sporządził plany krośnieńskiego rynku – z konturami rozebranego
ratusza renesansowego. Opracował plan zabezpieczenia i renowacji zamku
odrzykońskiego ,a w 1909 roku prowadził restaurację kościoła farnego.
Wykonał ponadto dokumentację fotograficzną i sporządził rysunki detali
rozebranych kościołów drewnianych w Krościenku Wyżnym i w Bóbrce a także
w Komborni. Najtrwalszy ślad jego działalności w Krośnie i okolicy to budowle
wzniesione na podstawie jego projektów, które należą bez wątpienia do
najładniejszych budowli miasta i okolic. W Krośnie są nimi: dom rzeźbiarza
Andrzeja Lenika , dom malarza Stanisława Bergmana, dom dla adwokata
Wincentego Orlewicza, okazała budowla dla Stanisława Lenika w pobliżu
dworca kolejowego, w której obecnie mieści poczta, ochronka sióstr Józefitek ;
w okolicach Krosna : w Jedliczu kościół i pałac Stawiarskich (obecnie siedziba
liceum), w Brzozowie gmach Sokoła, kościoły w Lubatowej, Trześniowie,
Cieklinie, Izdebkach, Niewodnej.
Jaj Sas Zubrzycki pozostawił po sobie imponujący dorobek: liczne projekty
budowli sakralnych i świeckich, bogatą spuściznę naukową i publicystyczną,
bardzo intensywną działalność dokumentacyjną i konserwatorską, wieloletnią
pracę dydaktyczną. Krzysztof Stefański napisał o nim: ”Życie Jana Sas
Zubrzyckiego wypełniała intensywna praca, której głównym impulsem była
miłość ojczyzny i próba ocalenia od zapomnienia tego, co w przeszłości było
najcenniejsze – poczucia piękna, harmonii i prawdy. Był obrońcą
podstawowych, ponadczasowych wartości”.
Apel przygotowała pani B.Zagdańska-Kłym ,udział wzięli w nim następujący
uczniowie: Nikola Przybylska, Emilia Walaszczyk, Kamil Wasilewski z kl.2
TAW/TA oraz Krystian Roś z kl.3 TB/TW
opr. B.Zagdańska-Kłym